เหตุใดนักคิดจำนวนมากทั่วโลกจึงศึกษาการปฏิวัติของอิมามฮูเซน (อ.)?
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
เหตุใดนักคิดจำนวนมากทั่วโลกจึงศึกษาการปฏิวัติของอิมามฮูเซน (อ.) ?
เหตุการณ์กัรบะลาอ์ที่เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 10 มุฮัรรอม ฮ.ศ. 61 นับเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่สุดของประวัติศาสตร์อิสลาม แม้เวลาจะผ่านมากว่า 1,300 ปี แต่ชื่อของอิมามฮูเซน บิน อะลี (อ.) กลับมิได้เลือนหายไปตามกาลเวลา ตรงกันข้าม เหตุการณ์นี้ยังคงได้รับการศึกษา วิเคราะห์ และกล่าวถึงในวงวิชาการ ทั้งด้านประวัติศาสตร์ ศาสนา ปรัชญา จริยศาสตร์ รัฐศาสตร์ และการเคลื่อนไหวทางสังคม
คำถามที่น่าสนใจคือ เหตุใดเหตุการณ์ซึ่งเกิดขึ้นในทะเลทรายเล็ก ๆ แห่งหนึ่งของอิรัก จึงยังคงสร้างแรงบันดาลใจแก่ผู้คนทั่วโลก?
คำตอบอยู่ที่ว่า กัรบะลาอ์มิใช่เพียงสงครามระหว่างสองฝ่าย หากแต่เป็นการเผชิญหน้าระหว่าง “ความจริง” กับ “ความเท็จ” “ศักดิ์ศรี” กับ “การยอมจำนน” และ “ความยุติธรรม” กับ “อำนาจที่อธรรม” คุณค่าเหล่านี้เป็นคุณค่าสากลที่มนุษย์ทุกยุคทุกสมัยสามารถเข้าใจและเชื่อมโยงได้
อัลลอฮ์ ทรงตรัสว่า
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ﴾
“โอ้บรรดาผู้ศรัทธา! จงยืนหยัดอย่างมั่นคงเพื่อความยุติธรรม โดยเป็นพยานเพื่ออัลลอฮ์” (ซูเราะฮ์ อันนิสาอ์ 4:135)
อายะฮ์นี้เป็นหลักการสำคัญของอิสลามที่เรียกร้องให้ผู้ศรัทธายืนหยัดเพื่อความยุติธรรม แม้ว่าจะต้องขัดกับผลประโยชน์ของตนเองหรือคนใกล้ชิดก็ตาม การปฏิวัติของอิมามฮูเซน (อ.) ถือเป็นแบบอย่างที่ชัดเจนของการปฏิบัติตามหลักการนี้ เพราะพระองค์ปฏิเสธการให้สัตยาบันแก่ยะซีด มิใช่เพราะเหตุผลทางการเมือง แต่เพราะเห็นว่าการรับรองผู้ปกครองที่อธรรมคือการทำลายหลักการของศาสนา
อิมามฮูเซน (อ.) ได้ประกาศเจตนารมณ์ของการลุกขึ้นไว้อย่างชัดเจนว่า
إِنِّي لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلَا بَطِرًا وَلَا مُفْسِدًا وَلَا ظَالِمًا، وَإِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِي أُمَّةِ جَدِّي
“แท้จริงฉันมิได้ออกมาเพราะความหยิ่งผยอง ความทะนงตน การก่อความเสียหาย หรือการกดขี่ แต่ฉันออกมาเพื่อแสวงหาการปฏิรูปประชาชาติของปู่ของฉัน”
คำประกาศนี้ทำให้กัรบะลาอ์ไม่ใช่การแสวงหาอำนาจ หากแต่เป็นการปฏิรูปสังคมบนพื้นฐานของศีลธรรมและความยุติธรรม ด้วยเหตุนี้ นักคิดด้านจริยศาสตร์และปรัชญาการเมืองจำนวนมากจึงมองว่า การเคลื่อนไหวของอิมามฮูเซน (อ.) เป็นตัวอย่างของการยืนหยัดในหลักการ แม้ต้องแลกด้วยชีวิต
อีกเหตุผลหนึ่งที่นักวิชาการให้ความสนใจ คือกัรบะลาอ์แสดงให้เห็นว่า “ชัยชนะ” มิได้วัดจากจำนวนทหารหรือผลลัพธ์ทางการทหาร หากวัดจากความสามารถในการรักษาความจริงไว้ได้ แม้อิมามฮูเซน (อ.) และสหายจะถูกสังหาร แต่หลักการที่พระองค์ปกป้องกลับดำรงอยู่ ขณะที่อำนาจของยะซีดกลับเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา
อัลกุรอานกล่าวว่า
﴿وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴾
“พวกเจ้าอย่าอ่อนแอ และอย่าโศกเศร้า เพราะพวกเจ้าจะเป็นผู้เหนือกว่า หากพวกเจ้าเป็นผู้ศรัทธา” (ซูเราะฮ์ อาลิอิมรอน 3:139)
ความเหนือกว่าที่อัลกุรอานกล่าวถึง มิได้จำกัดอยู่ที่ชัยชนะทางวัตถุ แต่รวมถึงชัยชนะทางคุณธรรม ซึ่งกัรบะลาอ์ได้พิสูจน์ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ความจริงสามารถมีชัยเหนืออำนาจได้ แม้ผู้ยืนหยัดในความจริงจะสูญเสียชีวิต
ท่านศาสดามุฮัมมัด (ศ็อลฯ) ได้กล่าวถึงอิมามฮูเซน (อ.) ว่า
حُسَيْنٌ مِنِّي وَأَنَا مِنْ حُسَيْنٍ، أَحَبَّ اللَّهُ مَنْ أَحَبَّ حُسَيْنًا
“ฮูเซนเป็นส่วนหนึ่งของฉัน และฉันเป็นส่วนหนึ่งของฮูเซน ขออัลลอฮ์ทรงรักผู้ที่รักฮูเซน” (บันทึกโดย อัตติรมิซีย์ และอะห์มัด อิบนุ ฮัมบัล)
ฮะดีษนี้สะท้อนให้เห็นว่า ความสัมพันธ์ระหว่างท่านศาสดา (ศ็อลฯ) กับอิมามฮูเซน (อ.) มิใช่เพียงสายสัมพันธ์ทางเครือญาติ แต่เป็นสายสัมพันธ์ของพันธกิจในการธำรงรักษาสารแห่งอิสลาม ด้วยเหตุนี้ นักวิชาการจึงมองว่าการศึกษากัรบะลาอ์ คือการศึกษาวิธีการรักษาอุดมการณ์ของศาสนาในยามที่สังคมเผชิญวิกฤต
นอกจากนี้ กัรบะลาอ์ยังเป็นแบบอย่างของ “ภาวะผู้นำเชิงคุณธรรม” (Moral Leadership) อิมามฮูเซน (อ.) ไม่ได้สัญญาชัยชนะทางโลกแก่ผู้ติดตาม พระองค์บอกความจริงแก่ทุกคนว่าหนทางนี้เต็มไปด้วยความยากลำบาก และเปิดโอกาสให้ทุกคนตัดสินใจอย่างเสรี แต่สหายของพระองค์ยังคงเลือกอยู่เคียงข้าง เพราะเชื่อมั่นในหลักการ ไม่ใช่เพราะผลประโยชน์
เหตุการณ์นี้จึงถูกนำไปศึกษาในฐานะต้นแบบของการสร้างผู้นำที่นำด้วยคุณธรรม มากกว่าการใช้อำนาจหรือผลประโยชน์เป็นเครื่องมือ
อิมามญะอ์ฟัร อัศศอดิก (อ.) กล่าวว่า
كُلُّ يَوْمٍ عَاشُورَاءُ وَكُلُّ أَرْضٍ كَرْبَلَاءُ
“ทุกวันคืออาชูรออ์ และทุกแผ่นดินคือกัรบะลาอ์”
แม้ถ้อยคำนี้จะไม่ได้อยู่ในระดับฮะดีษที่มีสายรายงานแข็งแรงเช่นเดียวกับฮะดีษในตำราหลัก แต่ได้กลายเป็นถ้อยคำที่สะท้อนแนวคิดสำคัญของสำนักอะฮ์ลุลบัยต์ คือ การต่อสู้ระหว่างความจริงกับความเท็จเกิดขึ้นได้ในทุกยุคทุกสมัย มิได้จำกัดอยู่เพียงเหตุการณ์ในปี ฮ.ศ. 61
สำหรับโลกปัจจุบัน กัรบะลาอ์ยังคงเป็นแรงบันดาลใจให้ผู้ที่ต่อสู้กับความอยุติธรรม การคอร์รัปชัน การละเมิดศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และการใช้อำนาจโดยมิชอบ เพราะเหตุการณ์นี้สอนว่า การเปลี่ยนแปลงสังคมเริ่มต้นจากการมีหลักการที่มั่นคง มิใช่จากจำนวนผู้สนับสนุนหรือกำลังอาวุธ
ดังนั้น เหตุผลที่นักคิดจำนวนมากทั่วโลกยังคงศึกษาการปฏิวัติของอิมามฮูเซน (อ.) มิใช่เพราะกัรบะลาอ์เป็นเพียงโศกนาฏกรรมในอดีต แต่เพราะกัรบะลาอ์คือ “ห้องเรียนของมนุษยชาติ” ที่สอนให้รู้ว่า ความยุติธรรมต้องการผู้ปกป้อง ความจริงต้องการผู้เสียสละ และศักดิ์ศรีของมนุษย์จะคงอยู่ได้ก็ต่อเมื่อมีผู้กล้ายืนหยัด แม้ต้องเผชิญกับอำนาจอันยิ่งใหญ่ การศึกษากัรบะลาอ์จึงไม่ใช่การย้อนรำลึกถึงประวัติศาสตร์เท่านั้น หากเป็นการค้นหาคำตอบว่า ในโลกที่ยังเต็มไปด้วยความอยุติธรรม เราจะดำเนินชีวิตอย่างไรให้สมกับการเป็นผู้ศรัทธา และจะยืนอยู่ข้างความจริงเช่นเดียวกับอิมามฮูเซน (อ.) ได้อย่างไร นี่คือเหตุผลที่เรื่องราวของพระองค์ยังคงได้รับการศึกษา และจะยังคงเป็นแรงบันดาลใจแก่ผู้แสวงหาความจริงต่อไปในทุกยุคทุกสมัย
บทความโดย : เชคฮัมกา แอเหย็บ